ده‌رهاویشته‌ی ده‌سه‌ڵاتی دۆگم و نه‌گۆڕ‌

له سوتاندنی مۆنمێنتی هه‌ڵه‌بجه‌ و په‌راوێزکردنی ‌ئێزدییه‌کاندا

  ئاسۆ بیاره‌یی

هه‌موو خێزانێک ، هۆزێک ، کۆمه‌ڵگه‌یه‌ک و نه‌ته‌وه‌یه‌ک خاوه‌نی کۆمه‌ڵێک نؤرم و پێوه‌ر و به‌های پیرۆزی خۆیه‌تی. ئه‌و پێوه‌ر و نۆرمانه‌ نیشانه‌ی که‌سایه‌تی و بوونیه‌تی، سنوورێکن بۆ هه‌بوونی ، به ‌پێشێلکردنیان ، سوکایه‌تی به‌و کۆمه‌ڵه یان کۆمه‌ڵگه‌یه ئه‌کرێت که هه‌ڵگری ئه‌و نۆرم و داب و نه‌ریته‌ن که ده‌ربڕی بوونیانه. بۆ نمونه سڕینه‌وه‌ی سرودی ئه‌ی ڕه‌قیب که سرودی میلیۆنان کورده ، سوکایه‌تیکردنه به گه‌لی کورد و فه‌رامۆشکردنی.  پارێزگاریی ئه‌و پێوه‌ر و نۆرمانه له هاوکێشه‌ی ئه‌مڕۆی باشوری کوردستان ئه‌که‌وێته ئه‌ستۆی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌وه که به‌رفراونترین  هێزی هه‌یه له‌و ناوچه‌یه‌ی که فه‌رمانڕه‌وایی تیادائه‌کات.

کاتێک ئه‌و ده‌سه‌ڵاته ، ئه‌و نۆرم و پێوه‌ره‌ پیرۆزانه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ پێشێل ئه‌کات ، بێگومان لای که‌سانی ساده‌‌ش ئه‌و به‌هایه‌یان نامێنێت. ئه‌گه‌ر لێره‌وه سوتاندنی مۆنۆمێنتی هه‌ڵه‌بجه هه‌ڵبسه‌نگێنین ، ئه‌و ڕاستییه به‌ ئاسانیی له‌نێوان پرۆسه‌که‌دا ده‌سته‌به‌رئه‌که‌ین.  کاتێک جه‌ماوه‌ری هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هید ئه‌بینن خوێنی شه‌هیدانی که‌سوکاریان له لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتی بنه‌ماڵه‌ی تاڵه‌بانیی و بارزانییه‌وه و هێزه‌ بچکۆله‌کانی تری کوردستانه‌وه ، وه‌ک ئامرازێکی سواڵکردن و گه‌نده‌ڵی لێدێت ، بێگومان گه‌نجێک یان هه‌ر هاونیشتمانییه‌کی هه‌ڵه‌بجه‌ییش ئه‌و هه‌سته‌ی نامێنێت و ئه‌و مۆنۆمێنته‌‌ی به شوێنێکی ڕه‌ش دێته به‌رچاو ، به‌تایبه‌تیی کاتێک شاره‌که‌یان ئه‌بینن که‌لاوه‌یه‌که‌ و دوره له هه‌موو خزمه‌تگوزاریه‌ک. له هه‌مان کاتیشدا ئه‌‌و ده‌سه‌ڵاته‌ سامانی کوردستانی بۆ خۆی زه‌وتکردووه و به هه‌زارهان ڤیللا و کارگه‌ی تایبه‌تی  دروستکردووه.

ئه‌گه‌ر ئه‌و ڕووداوه‌ی مۆنۆمێنته‌که‌ی شه‌هیدانی هه‌ڵه‌بجه گرێبده‌ین به کێشه‌ی ئێزدییه‌کان‌ ، هه‌ورامیه‌کان ، کاکه‌ییه‌کان ، هاوارییه‌کان و... تد له توێژ و پێکهاته‌ی بێده‌سه‌ڵاتی کۆمه‌ڵگه‌ی کورد و په‌راوێزکردنیان له لایه‌ن هه‌مان ده‌سه‌لاتی خێڵه‌کیی کوردستانه‌وه ، هه‌مان شانۆگه‌ریی و سیناریۆ چه‌ند باره‌ ئه‌بنه‌وه له ئێستا و داهاتووشدا.  تاوانباری یه‌که‌م و دواییش هه‌ر هه‌مان ده‌سه‌ڵاته. بۆ؟ چونکه ئه‌گه‌ر بنه‌ماڵه‌ی‌ سه‌رده‌ست( بنه‌ماڵه‌ی موسوڵمانی بارزانیی ، که مانه‌وه‌ی بنه‌ماڵه لایان گرنگتره‌ له دۆسیه‌ی کورد وه‌ک نیشتمان و نه‌ته‌وه) به چاوێکی نه‌ته‌وه‌یی و یه‌کسانییه‌وه سه‌یری ئێزدییه‌کانیان بکردایه‌ و نۆرم و هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی پێش هه‌ستی بنه‌ماڵه‌ و ئاین بووایه ، هه‌رگیز تاکێک یان کۆمه‌ڵێکی ئه‌و بنه‌ماڵه‌یه وه‌ک دوژمن سه‌یری ئێزدییه‌کانی نه‌ئه‌کرد و شوێنه پیرۆزه‌کانیان نه‌ئه‌سووتاندن و ده‌ست درێژییان نه‌ئه‌‌کرده سه‌ر ناموسیان! هه‌رچه‌نده ئه‌وان (ئێزدییه‌کان و ئه‌وانه‌ی که ئایینیان نه‌گۆڕیووه ڕه‌سه‌نترین ڕ‌ه‌چه‌ڵه‌کی کوردن و ئه‌‌بێت شانازییان پێوه‌ بکرێت ، نه‌ک ڕه‌جم بکرێن). لێره‌دا ئه‌گه‌ر بنه‌ماڵه‌ی سه‌رده‌ست که خاوه‌ن هێزه! و ئه‌وانی وه‌ک کورد سه‌یربکردایه! ڕوودانی ئه‌و جۆره ڕووداوانه که‌متر ئه‌‌بوو.

با دور نه‌ڕۆین ، نمونه‌یه‌کی زیندوتر و نزیکتر بخه‌ینه‌وه بیری ئه‌و دوو بنه‌ماڵه سه‌رده‌سته‌ی کوردستان ، تا ڕاستیی ئه‌وه ده‌ربکه‌وێت که ئه‌وان چه‌ند ڕێزی سنوری نه‌ته‌وایه‌تی کورد و نۆرمه‌کان ئه‌گرن.  کێ بوو په‌رله‌مانی هه‌ڵبژێراوی له شاری هه‌ولێری سوتاند و خاکی باشوری کوردستانی کرد به‌ دوو به‌شه‌وه ساڵی 1996 ، مه‌گه‌ر هه‌ر ئه‌و دوو بنه‌ماڵه خۆپه‌رست و دۆگمه‌یه‌ نه‌بوون!  با باسی ساڵانی 66 ، 74 ، گرتنی حاجی هۆمه‌ران ساڵی  1982 ، 1983 پشتئاشان و کوشتنی سه‌دان پێشمه‌رگه ، هێنانی پاسدار بۆ که‌رکوک و شه‌‌هیدکردنی شاری هه‌ڵه‌بجه ساڵی 1988 نه‌که‌ین! به‌ڵێ.. پۆلیتیکی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌یه که وای کردووه له لایه‌نگر و ئه‌ندامه‌‌کانیان که ‌وه‌ک دوژمن سه‌یری لایه‌نێک یان چینێک بکه‌ن که ‌وه‌ک خۆیان بیرنه‌که‌نه‌وه! ئه‌وان ته‌نیا دێوه‌جامه‌ی په‌ڕۆی سه‌وز ، زه‌رد و سور ئه‌‌بینن ، ئیتر چۆن شانازیی ناکه‌ن به‌ ئه‌تککردنی کیژێکی هاواریی یان کاکه‌یی و ئێزدییه‌وه‌! یان به‌ هه‌ورامییه‌کان نه‌ڵێن جیاخوازن! که ‌وه‌ک خۆیان هه‌مان ئایین و سه‌رۆک بنه‌ماڵه‌یان نیه!

ترسناکترین دیارده‌ که ڕه‌گی له سیستمی ئه‌و بنه‌ماڵانه ‌و هه‌ندێک لایه‌نی دۆگم و نه‌گۆڕی ناو کۆمه‌ڵگه‌ی کورددا داکوتیوه ‌، سوک سه‌یرکردنی ئافره‌تان و کچانی کورد و مافدانی ته‌واوه به پیاو و به‌هێزکردنی ڕیشه‌ی کۆنی پیاوسالارییه ، به پاڵپشتیی گروپه ئیسلامییه توندڕه‌وه‌کانی کوردستان که ڕاسته‌وخۆ خه‌ریکی گرێدانی پیاوانی کوردن به‌و نه‌ریته نامرۆڤایه‌تییانه‌وه، به ‌نه‌ریتی ڕه‌جمکردن!  لێره‌دا ئه‌وه‌ی که سه‌یره و بێده‌نگیی به‌رامبه‌ر ئه‌‌کرێت ، له لایه‌ن بنه‌ماڵه‌ی بارزانیی یان تاڵه‌بانیی و هێزه‌ ئایینییه‌کانی تره‌وه ، شه‌ره‌ف و که‌رامه‌تی ئه‌و ئافره‌ت و کیژه‌ کوردانه‌یه که تا ئێستا له پرۆسه‌ی ئه‌نفالدا بێ سه‌ر و شوێنن. ئه‌و بێده‌نگییه دیسان ئه‌نجامێکی گرێدراوه به پیاوسالاریی له‌ناو کۆمه‌ڵگه‌ی کورددا. که‌واته سۆراخنه‌کردنی ئه‌و ئافره‌ت و کیژانه بۆ ئه‌و هێزه پاشکه‌وتووانه ، باشتره له ئابڕوچوونیان له‌وه‌ی که کۆمه‌ڵێک کچ و ژنی کورد(وه‌ک هه‌ندێک کادیریان! ئه‌‌ڵێن: بوونه‌ته له‌شفرۆش) به داوێنپیسیی بدۆزنه‌وه! مانه‌وه‌ی ئه‌و کچ و ژنه کورده بۆ ئه‌و هێزانه له‌و وڵاتانه‌ی که‌ دێپۆرتکراون بۆی ، له‌و دۆخه‌دا ، له‌و ئه‌رکه(پارێزگاریی ناموسی گه‌ڵ!) ئه‌یانپارێزێت و  سوکی ئه‌کات!

هه‌رچه‌نده‌ سه‌رۆک و هێمای ئه‌و دوو بنه‌ماڵه‌یه لافی مۆدێرنزم و شار‌ستانیی لێئه‌‌ده‌ن ، بۆ جوانکردنی ده‌سه‌ڵاته‌که‌یان چه‌ند ئافره‌تێکی کارتۆنییان دامه‌زارندووه! به‌ڵام کوشتنی کچان و ژنانی کورد ، له‌ژێر هه‌ر بیانوویه‌کدا بێت ، پێچه‌وانه‌ی لاف و کرداری فریوده‌‌رانه‌ی ئه‌وانه!

23-2-2007    سوید   

assobyari@yahoo.com